400 batów

pressbook

Nagrody/festiwale:

1961 - nominacja do nagrody BAFTA w kategorii Najbardziej obiecujący debiut filmowy
1960 - Francuski Związek Krytyków Filmowych - Nagroda Krytyków za Najlepszy Film (razem z ?Hiroszima moja miłość")
1960 - nominacja do Oscara w kategorii Najlepszy Scenariusz Oryginalny (François Truffaut, Marcel Moussy)
1959 - MFF Cannes - Złota Palma w kategorii Najlepszy Reżyser oraz Nagroda OCIC, nominowany w kategorii Najlepszy Film (?Złota Palma")

OPIS FILMU:

Schyłek lat 50. XX w. Antoine mieszka z mniej więcej czterdziestoletnią, wciąż jeszcze atrakcyjną matką (Claire Maurier) i ojczymem (Albert Remy) w skromnym mieszkaniu na paryskich przedmieściach. W tej typowo mieszczańskiej rodzinie nie doznaje szczególnych krzywd, ale nie jest też rozpieszczany. Matka nim pomiata, ojczym ? przynajmniej początkowo ? odnosi się do niego łagodniej, ale w wolnych chwilach wymyka się z domu na wyścigi samochodowe.
Antoine nienajlepiej znosi duszną atmosferę domu. Źle czuje się również w szkole, na lekcjach francuskiego, które prowadzi surowy nauczyciel, zwolennik represyjnych metod nauczania i wychowania. W pierwszej ? po napisach czołowych ? sekwencji ?Czterystu batów?, która rozgrywa się w klasie szkolnej, Antoine od razu popada w tarapaty. Zostaje przyłapany przez nauczyciela na oglądaniu fotografii nagiej kobiety (wyraźna aluzja do podobnej sceny z ?Błękitnego Anioła? Josepha von Sternberga, 1930) i postawiony w kącie. Tu na ścianie wypisuje wierszyk? za co dostaje kolejną karę.
Nazajutrz Antoine wraz ze swym kolegą z klasy i jedynym przyjacielem, Rene Bigeyem (Patrick Auffay), idzie na wagary. Chłopców szpieguje inny uczeń? Wagarując, Antoine spostrzega na ulicy matkę w objęciach kochanka (Jean Douchet). Matka również go widzi; wie, że syn powinien być w szkole. Antoine jednak nie martwi się, że wyda go ojczymowi, bo ten dowiedziałby się wówczas, że nie było jej w pracy i nabrał podejrzeń. Antoine informuje przyjaciela, że na drugi dzień pójdzie do szkoły. W domu, za jego namową, próbuje usprawiedliwić nieobecność chorobą, podrabiając charakter pisma matki, ale robi to nieudolnie.
Z pracy wraca ojczym. Matka ma wrócić późno, rzekomo jej szef zlecił przeprowadzenie remanentu. W nocy Antoine?a budzi szum silnika zajeżdżającego pod dom samochodu, którym jakoby szef matki odwiózł ją po pracy w nadgodzinach. Chłopiec słyszy jej kroki na schodach, a następnie kłótnię rodziców, potwierdzającą, że mężczyzna, do którego mówi ?tato?, nie jest jego biologicznym ojcem i w istocie go nie cierpi. Z ust matki pada sugestia oddania syna do internatu?
W szkole Antoine, wciąż nie mając ani odrobionego karnego zadania domowego, ani podrobionego usprawiedliwienia, tłumaczy nauczycielowi francuskiego nieobecność w szkole? śmiercią matki. Nauczyciel okazuje współczucie uczniowi, który niestety nie wie, że w tym czasie kolega szpiegujący wczorajszych wagarowiczów zjawia się w jego mieszkaniu, gdzie wyjawia ojczymowi, w obecności matki, że Antoine?a nie było w szkole. I oto kolejną lekcję francuskiego przerywa niespodziewane przybycie ojczyma oraz ?nieżyjącej? matki. Ojczym policzkuje Antoine?a i zapowiada, że policzy się z nim w domu. Chłopiec nie ma tam już po co wracać?
To początek nowego, samodzielnego życia trzynastolatka. Mieszkanie ?kątem? u Rene, pożegnalny list do rodziców. Poruszona tym listem matka odnajduje Antoine?a w szkole i zabiera go z powrotem do domu. Stara się mu okazać trochę ciepła. Obiecuje wysoką nagrodę pieniężną za dobrą ocenę z kolejnego wypracowania z francuskiego. Rodzinną sielankę podtrzymuje wyprawa całej trójki do kina.
Chłopiec ?modli się? do Balzaka, by jego praca została dobrze oceniona. Niestety, nauczyciel francuskiego surowo ocenia klasowe wypracowanie Antoine?a o śmierci dziadka. Oskarża autora o splagiatowanie Balzaka i wysyła do dyrektora szkoły, ale Antoine ucieka. Rene staje w obronie kolegi, za co zostaje brutalnie wyrzucony z klasy i zawieszony do końca semestru w prawach ucznia.
Antoine znów nie może wrócić do domu, bo ojczym zagroził mu ? w razie kłopotów w nauce ? odesłaniem do akademii wojskowej. I tym razem gościny udziela przyjacielowi, w tajemnicy przed rodzicami (matka jest alkoholiczką, ojciec spędza większość czasu na wyścigach), Rene. Chłopcy zażywają wolności: palą papierosy, popijają wino, gadają do późnej nocy.
Antoine marzy o dotarciu nad morze, gdzie nigdy nie był. Pieniądze podkradane przez Rene z domowej kasy nie wystarczą na spełnienie tego marzenia. Antoine zakrada się więc po kryjomu do biura ojczyma i wynosi stamtąd maszynę do pisania, którą zamierza sprzedać. Nikt jednak nie chce jej kupić, więc Antoine odnosi urządzenie na miejsce. I wtedy zostaje przyłapany przez stróża. Powiadomiony ojczym sam prowadzi pasierba na komisariat policji. Sprawa trafia do sądu, który kieruje Antoine?a, za przyzwoleniem rodziców, do Ośrodka Obserwacyjnego dla Nieletnich Przestępców. Tam, w słynnej scenie rozmowy z niewidoczną na ekranie psycholożką, trzynastolatek wyjawia, że jego rodzice poznali się, kiedy już był na świecie, a matka chciała go wyskrobać i tylko babci, która się temu przeciwstawiła, zawdzięcza życie.
Antoine, rozczarowany chłodną wizytą matki i uniemożliwieniem mu kontaktu z Rene, ucieka z Ośrodka. Końcowa scena filmu to jedna z najsłynniejszych w kinematografii. Twarz chłopca zastyga w skierowanym ku nam, pytającym spojrzeniu jego szeroko otwartych oczu?
(autor: Andrzej Bukowiecki)

CIEKAWOSTKI:

- Film został nakręcony za pieniądze teścia Truffauta - Ignacea Morgensterna, który był właścicielem podupadającej firmy dystrybuującej filmy. Truffaut przekonał go, aby nabył prawa do rozpowszechniania we Francji radzieckiego filmu Michaiła Kałatozowa ?Lecą żurawie?, który na festiwalu w Cannes w 1958 r. zdobył Złotą Palmę. Film odniósł kolosalny sukces i podreperował finanse Morgensterna. W zamian Morgenstern podarował zięciowi kwotę trzydziestu siedmiu milionów starych franków (trzysta siedemdziesiąt tysięcy nowych), na produkcję pełnometrażowego filmu.
- Film zawiera w sobie wiele wątku autobiograficznych. Truffaut oskarża dom rodzinny, szkołę, policję o niewrażliwość, egoizm i brak wyobraźni.
- ?400 batów? znalazł się na liście stu najlepszych filmów w historii kina, zorganizowanej przez magazyn TIME w 2005 roku.
- Tytuł filmu pochodzi od francuskiego idiomu - ?faire les quatre cents coups", który dosłownie oznacza robienie czegoś w kółko, a przenośnie wpadanie w tarapaty
- Obraz dedykowany jest teoretykowi André Bazinowi.
- Wszyscy chłopcy, którzy nie otrzymali głównej roli, grali w filmie jako uczniowie.
- W jednej ze scen Antoine i Rene włóczą się po mieście. W pewnym momencie przechodzą obok ściany z plakatami filmowymi - chłopcy zrywają jeden z nich z wizerunkiem kobiety. To Harriet Andersson z bergmanowskich "Wakacji z Moniką" (Sommaren med Monika, 1953).
- Truffaut mówił: "(...) lepiej rozumiem świat dzieci niż dorosłych. Chciałem zrobić jak najwierniejsze studium tego okresu, bo źle jest on znany rodzicom."