Przedziwnie niełatwa sztuka oglądania ze zrozumieniem (17)

Amen. Bo i o to mi chodziło od samego początku: żeby nie traktować tego filmu jako wyłącznie jakiegoś banalnego apelu o więcej uśmiechu na co dzień, żeby z niego nie robić jakiejś nowej (cudnej skądinąd) "Amelii". Komuś poprawił on nastrój, skłonił do oderwania się od smutów, smutków i smuteczków? Super, jeśli tylko da się terapeutyzować przez kino - jestem całkowicie za. Ale chciałem też zwrócić uwagę na coś, co wydaje mi się drugim dnem tego filmu, po mistrzowsku ukrytym, pokazanym tak strasznie niebanalnie, że prawie na poziomie podprogowym. I nie ukrywam, że to moje rozumienie bardziej mnie pociąga (jakby było inaczej, to by nie strzępił tak strasznie ozora w tym temacie). Ktoś chce go widzieć inaczej - ależ proszę bardzo, ale jeden warunek: niechże najpierw wykona minimalny wysiłek i spróbuje go choć trochę zrozumieć, choć trochę dłużej nad nim poczaszkować. Ty taki wysiłek wykonałeś - i już możemy sobie powiedzieć, jak to wszystko czujemy, jakoś sobie nawzajem otworzyć oczy ciut szerzej. No i popatrz: wcale nie musimy sobie skakać do oczu; przecież - jak to powiedział kiedyś francuski filozof Jean-Francois Lyotard - "konsensus jest etapem dyskusji, nie jej celem".

I absolutnie się z Tobą zgadzam, że o wybitności filmu (ale przecież i książek, i malarstwa) decyduje jego podatność na różne interpretacje - a jeśli się okazuje, że te interpretacje (nie mylić z ocenami) wzajem ze sobą kolidują, to tym lepiej dla filmu: nie ma sztuki gorszej niż jednowymiarowa.

A inną sprawą jest, że - zauważ - właśnie jednostronne patrzenie na "Happy Go Lucky" sprawiło, że tak dużo osób tutaj mówi, że się im film nie podoba, że głupi... Bo chcieli mieć czystą rozrywkę, a do tej akurat kategorii - i tu się na pewno ze mną zgodzisz - ten naprawdę wybitny obraz nie należy. Na całe jego - i nasze - szczęście.
Dlatego spotkasz tu opinie całkowicie kuriozalne: "eee, ale głupie,co to za komedia, ta Poppy jest przecież taka wkurwiająca"... No i to są skutki takiego zawieszenia się, że to musi być komedia - i zero refleksji, czemuż to mnie ta bohaterka tak zezłościła. I pomyśleć, że był jeden z drugim tak blisko sukcesu poznawczego...

Pozdrawiam Cię z wyrazami szacunku.

Od razu zastrzegam, że - choć się z Tobą w kilku kwestiach nie zgadzam - szanuję Twój punkt widzenia i w pełni go rozumiem. Cóż, wielokrotnie już w tej tu dyskusji podnoszona była kwestia wielointerpretowalności "Happy Go Lucky", co nasz spór tylko potwierdza... Więc tylko kilka uwag:

"ciężko zestawiać samowykluczenie, wygodnictwo, społeczny niedowład z problemami, z którymi to boryka się Poppy. Jej "samowyluczenie" to raczej nonkonformizm niemający swego źródła w analizie sytuacji społecznej a bardziej w pewnym "niedowładzie" psychicznym."

Czy ja wiem... Leigh chyba pozostawia tę sprawę otwartą. Powiadasz, że Poppy jest nonkonformistyczna - a ja widzę ją jako właśnie w szczególny sposób konformistyczną: a szczególność ta polegałaby na tym, że ona idzie na ciągłe ustępstwa... z samą sobą. Bez przerwy zderza się z prawdziwym życiem - a zgodzisz się, że ilość życiowych, społecznych kalek, sportretowanych przez Leigh z tą jego zachwycającą czułością, jest w filmie pokaźna - i za każdym razem, zamiast podjąć pozorowany choćby dialog, zamyka oczy i ucieka w swój własny, głupkowaty światek chichoczącej papużki. No i najważniejsze - reżyser chyba nie podziela jej punktu widzenia, nie broni go, bohaterka nie jest mu sympatyczna. Czy jej postawa jest sprawą niedowładu psychicznego? Być może. Ale równie prawdopodobne jest jednak to, że to jej w pełni świadomy wybór miejsca w społeczeństwie, czego - raz jeszcze - reżyser nie broni.

"Poppy byłaby reprezentantką wszystkich tych ciemiężonych w imię liberalno - konserwatywnego rozwoju, nadzieją biednych i żyjących na marginesie, nieprzystosowanych do życia, prześladowanych."

Niekoniecznie. Gdyby tak było, Leigh być może wykreowałby ją z większą dozą patosu, oddałby jej racjom głos na poważnie - tak jak to zrobił choćby z główną bohaterką swojej "Very Drake". Tymczasem on konsekwentnie ją lekceważy - jej postawa traktowana jest przez niego z nonszalancją równą tej, z jaką ona sama zabiera się za życie innych; to moim zdaniem zupełnie świadomy (i, dodam od razu, po mistrzowsku zrealizowany) zabieg: nieuważna, momentalna, niepoważna narracja "Happy Go Lucky" wprowadza nas od razu w sam środek sposobu widzenia świata przez Poppy. Niektórym się to podoba - i oni mówią "ojej, ale ona fajna, ja też bym tak chciała/chciał, a tak w ogóle to ten film taki luzujący, pozytywny". Innych - czyli Ciebie i mnie chociażby - wszystko to wkurza, ale myślę sobie, że wkurza też Mike'a Leigh, który w gruncie rzeczy stoi po naszej stronie... Ona nie jest poobijana przez jakikolwiek system - w przeciwieństwie choćby do Scotta; i dlatego reżyser to właśnie jemu, nie jej, przyznaje ostateczną rację.

"na Twojej drodze nigdy nie pojawiła się osoba przypominająca Poppy, z rozchwianą emocjonalnością, infantylnym sposobem bycia, w głębi duszy mająca się za pępek świata?"

Jasne że tak. I nie muszę Ci chyba dodawać, że... hm... nie były to znajomości, które (najdelikatniej rzecz ujmując) podtrzymywałbym ze szczególnym jakimś zaangażowaniem - zresztą pewnie do dziś funkcjonuję w pamięci takich ludzi jako ponury, nietowarzyski burak, który bez obciachu i słowa wyjaśnienia wychodzi jako pierwszy z imprezy, na której jazgot muzyki sprowadza rozmowę do mało pożywnych gadek o dupie Maryni. Tylko wydaje mi się, że - obrazowo rzecz ujmując - do wyjścia z takiej imprezy z Poppy w roli głównej gorąco namawia nas również Mike Leigh. Zezłościła Cię główna bohaterka, na myśl o możliwym spotkaniu z nią zrobił Ci się - że zacytuję klasyka - "nastrój nieprzysiadalny"? No i o to panu Leigh chodziło...

"Stworzył "dzieło" o nieprzystosowaniu do życia osób osób ze skrzywioną psychiką; o dzisiejszych 20 - klilku latakach, którzy mają takie możliwości wyboru, że nie wybierają żadnej drogi. A to raczej nie jest etykieta, którą możemy podarować którejkolwiek z dostępnych opcji; cytując Giddensa - to sprawa "poza lewicą i prawicą"."

Z pewnego punktu widzenia - owszem. Ale jedną rzeczą jest lewicowość jako deklarowanie pewnej postawy w sposób otwarty, czym innym zaś taka, której żywiołem jest krytyka, stawianie pytań, prowokowanie do przemyślenia pewnych na pozór jednoznacznych postaw. Z tego drugiego punktu widzenia "Happy Go Lucky" jest jak dla mnie dość mocną realizacją pewnego etosu lewicowego potencjału krytycznego. Zresztą Leigh w ogóle nie jest moim zdaniem chętny do jednoznacznych deklaracji - i w tym tkwi jego siła.

"Jak dla mnie postać Poppy jest tragiczna. Z tym, że uświadomienia sobie beznadziejności i braku sensu dokonał widz oglądający ten film."

Tak, w tym coś jest... Nie jest to bardzo oczywiste doświadczenie tragizmu, ale skłonny byłbym to kupić. Nie bez zastrzeżeń, ale jednak.