Michelangelo Antonioni

W 1995 roku, po trzynastoletniej przerwie, Michelangelo Antonioni (ur. 1912), jeden z najwybitniejszych twórców włoskiego kina, zaprezentował publiczności swoje najnowsze dzieło, Po tamtej stronie chmur, film najbardziej osobisty, choć może nie tak znakomity, jak Powiększenie czy Przygoda. Antonioni rozpoczynał karierę filmową jako asystent francuskiego reżysera, Marcela Carné, na planie filmu Wieczorni goście (1942) oraz jako autor kilku krótkometrażowych filmów dokumentalnych, wśród których na szczególną uwagę zasługują Ludzie znad Padu, opowieść o życiu rybaków nakręcona w 1943 roku, choć zaprezentowana dopiero w 1947 roku. W 1950 roku Antonioni realizuje pierwszy pełnometrażowy film fabularny Kronikę pewnej miłości, będący zapowiedzią charakterystycznego dla tego twórcy stylu, sposobu obrazowania, przedstawiania fabuły i konstrukcji postaci. W Kronice pewnej miłości Antonioni pokazał swój stosunek do rzeczywistości: chłodny, analityczny, pełny dystansu wobec opisywanej historii przedstawianej za pomocą długich ujęć. Na początku lat pięćdziesiątych nakręcił trzy niezbyt udane filmy: Zwyciężonych, Damę bez kamelii i Próbę samobójstwa, dopiero zrealizowane w 1955 roku Przyjaciółki, jedna z nielicznych w twórczości Antonioniego adaptacji dzieł literackich, zwrócą uwagę światowej krytyki. Rok 1957 przynosi pierwszy dojrzały film Antonioniego, Krzyk, ascetyczny, niezwykle pesymistyczny obraz, będący drobiazgową obserwacją ludzkich zachowań, a zarazem próbą opisania psychiki ludzkiej bez uciekania się do subiektywizacji narracji. Przy okazji Krzyku po raz pierwszy zaczęto mówić o inspiracjach filozofią egzystencjalną w twórczości Antonioniego.
Punktem zwrotnym w historii kina stała się prezentacja Przygody na festiwalu w Cannes w 1960 roku. Projekcja wywołała prawdziwą burzę - film został odrzucony przez znaczną część publiczności, która nie była w stanie zaakceptować specyficznej dramaturgii oraz konstrukcji fabularnej dzieła. Antonioni stworzył bowiem kryminał na opak, w którym zagadka pozostała do końca nie rozwiązana, jednak nie wątek sensacyjny był tematem tego utworu, ale refleksja nad kondycją człowieka - zwrócenie uwagi na charakter związków międzyludzkich, ich tymczasowość, niepewność. W roli głównej wystąpiła tu ulubiona aktorka Antonioniego, Monica Vitti, która zagrała również w trzech następnych jego filmach. Przygoda, choć nie doceniona przez publiczność, zdobyła uznanie krytyki i Nagrodę Jury na festiwalu w Cannes. Pod koniec roku reżyser przystąpił do realizacji kolejnego dzieła, była to "Noc" z Jeanne Moreau, Marcello Mastroiannim i Moniką Vitti - historia pary małżeńskiej, która powoli odkrywa, iż nic już ich nie łączy. Motywy atrofii uczuć, rozczarowania, obojętności, zasygnalizowane w Przygodzie, znalazły tu szczególne rozwinięcie. W 1962 roku powstała trzecia część "trylogii", zatytułowana Zaćmienie. Wszystkie filmy Antonioniego zrealizowane z początkiem lat sześćdziesiątych wyróżniały się niezwykle przemyślaną inscenizacją, czystością stylu, perfekcją montażu i błyskotliwą pracą kamery. W 1964 roku widzowie zobaczą pierwszy barwny film Antonioniego - Czerwoną pustynię - najbardziej "wizjonerskie" i enigmatyczne dzieło mistrza, a jednocześnie ostatnie zrealizowane we Włoszech; kolejny film powstanie bowiem w Anglii - będzie to Powiększenie, bodaj najwybitniejszy film tego artysty, niezwykłe wyznanie na temat prawdy w sztuce. Film otrzymał Złotą Palmę na festiwalu w Cannes w 1967 roku, ale równocześnie okazał się ostatnim wielkim dziełem. Antonioni przypominał o sobie w 1975 roku realizując Zawód: reporter z Jackiem Nicholsonem, po czym znów wycofał się z aktywnej działalności artystycznej. Próba powrotu na początku lat osiemdziesiątych nie okazała się zbyt udana. Oba filmy - Tajemnica Oberwaldu i Identyfikacja kobiety - zostały przyjęte z mieszanymi uczuciami, zarówno przez krytykę, jak i publiczność kinową. W 1995 roku wielki reżyser stanął raz jeszcze za kamerą po to, by zrealizować film - Po tamtej stronie chmur.

Michelangelo Antonioni urodził się 29 września 1912 roku w Ferrarze, w zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Ukończył Wydział Ekonomii i Handlu Uniwersytetu Bolońskiego w 1935 roku. W tamtym okresie zorganizował studencki zespół teatralny i wystawiał sztuki Ibsena, Pirandella, Czechowa,: kierował też działaniem filmowym w ''Corriiere Panadokręcił'' filmy na wąskiej taśmie. W 1940 roku rezygnując z kariery finansowej, wyjechał do Rzymu, by studiować reżyserię, działał jako scenarzysta, a także krytyk filmowy w czasopiśmie ''Cinema'' W 1941 roku asystował Marcelowi Carne przy ''Wieczororrnych gościach'' Do 1950 roku zrealizował 7 filmów dokumentalnych. Pełnometrażowym filmem fabularnym ''Kronika pewnej miłości'' debiutował w 1950 roku. Światową sławę przyniosły mu filmy ''Przygoda''. ''Noc, ''Zaćmienie'',''Czerwona pustynia''Powiększenie'',''Zawód reporter''Antonioni okazał się niedoścignionym mistrzem w odsłanianiu tajników psychiki, uczuciowości, zwłaszcza kobiecej, dając wszechstronny opis miłości w jej aspekcie filozoficznym, psychologicznym, moralnym i obyczajowym.