Shemek

Sleepy Dog Thompkins

Wpis został dodany do obserwowanych

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Obserwujesz ten wpis

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Przestałeś obserwować wpis

Blog został dodany do obserwowanych

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Obserwujesz tego bloga

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Przestałeś obserwować bloga

Odmiana imion i nazwisk, czyli używanie apostrofu
| 4 komentarze |
WERSJA BETA!!! Uwagi mile widziane.

Bardzo często sprawdzając biografię widzę jak wiele osób nie wie w jaki sposób używa się apostrofu przy odmianie imion i nazwisk. Apostrof nie jest uniwersalnym narzędziem do odmiany obco brzmiących słów w języku polskim. Mimo to sporo osób używa go gdzie popadnie, i jeśli nie będziemy na to zwracać uwagi, to kolejne osoby przyzwyczają się do tego i będą dalej rozpowszechniać ten błąd. Stosowanie apostrofu ma swoje reguły. Oto mały poradnik jak używać tego cudu, który tak naprawdę jest dość prosty.

Głowna zasad użycia apostrofu jest taka, że stosujemy go w pisowni tylko wtedy, kiedy ostatnia litera (najczęściej samogłoska) w mianowniku liczby pojedynczej jest niewymawialna, np. z Russelem Crowe'em. W tym przypadku apostrof jest przy nazwisku dlatego, że w mianowniku mamy "Crowe" (nieme "e" na końcu). I to jest najprostsza zasada, a teraz bardziej dokładne wyjaśnienie.

SPIS TREŚCI:

1) Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce
2) Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. nie wymawiane)
3) Polski a język oryginalny
4) Nazwiska zakończone na -a
5) Nazwiska kończące się w wymowie na e
6) Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce
7) Nazwiska na -o, -oi, -au, -ou (...)
8) Skróty

9) Nazwa oryginalna z apostrofem

Ad. 1)
Nazwiska zakończone w piśmie:
a) na spółgłoskę wymawianą, np. Auber, Bush, Eisenhower, Eliot, Pasteur;
b) na spółgłoskę niewymawianą, np. Anouilh, Diderot, Jouvet, Mitterrand, Villon; wyjątkiem są niewymawiane spółgłoski -s, -x (zob. roz. 5., 7.);
c) na -y po samogłosce, np. Disney, Macaulay, Shelley;
d) otrzymują końcówki polskie bez apostrofu, np. Auber, Aubera, z Auberem, o Auberze; Bush, Busha, z Bushem, o Bushu; Anouilh, Anouilha, z Anouilhem, o Anouilhu; Mitterrand, Mitterranda, z Mitterrandem, o Mitterrandzie; Disney, Disneya, z Disneyem, o Disneyu.

UWAGA: Nazwiska angielskie zakończone na -ow oraz -owe nie odmieniają się w miejscowniku, np. Arrow, Arrowa, z Arrowem, o Arrow; Longfellow, Longfellowa, z Longfellowem, o Longfellow; Marlow, Marlowa, z Marlowem, o Marlow; Crowe, Crowe’a (a. Crowe), z Crowe’em (a. Crowe), o Crowe.

Ad. 2)
Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. niewymawiane) otrzymują polskie końcówki po apostrofie, np. Donne, Donne’a, Donne’owi, z Donne’em; Larousse, Larousse’a, Larousse’owi, z Larousse’em; Malebranche, Malebranche’a, Malebranche’owi, z Malebranche’em; Montaigne, Montaigne’a, Montaigne’owi, z Montaigne’em; Moore, Moore’a, Moore’owi, z Moore’em; Wallace, Wallace’a, Wallace’owi, z Wallace’em.
Dotyczy to także nazwisk, w których po -e niemym pojawia się spółgłoska, np. Combes, Combes’a, Combes’owi, z Combes’em; Descartes, Descartes’a, Descartes’owi, z Descartes’em.


Ad. 3)
Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej temat nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym, wówczas zakończenie tego nazwiska piszemy zgodnie z pisownią polską, a -e nieme i apostrof — jeśli występują — pomijamy:
Barthes [Bart], z Barthes’em, o Barcie;
Grant
[Grant], z Grantem, o Grancie;
Ingres
[Ęgr], z Ingres’em, o Ingrze;
Joyce
[Dżojs], z Joyce’em, o Joysie;
Mauriac
[Moriak], z Mauriakiem, o Mauriacu;
Proust
[Prust], z Proustem, o Prouście;
Remarque
[Remark], z Remarkiem, o Remarque’u;
Robespierre
[Robespier], z Robespierre’em, o Robespierze;
Ronsard
[Ronsar], z Ronsardem, o Ronsardzie;
Smith
[Smit a. Smis], ze Smithem, o Smicie (a. Smisie).
Inne przykłady: Combes — o Combie, Descartes — o Descarcie, Manet — o Manecie.


UWAGA 1: Powyższe zalecenie odnosi się również do nazwisk typu Ustinov, Sainte-Beuve, które jakkolwiek nie zmieniają w miejscowniku liczby pojedynczej brzmienia tematycznej spółgłoski, to jednak – zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni głosek zmiękczonych w języku polskim – przyjmują odmianę następującą: Ustinov – o Ustinowie, Sainte-Beuve – o Sainte-Beuwie. Jednak szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny, dopuszcza się w tym przypadku gramatycznym również wersję pisaną przez -vi-.

UWAGA 2: Deklinacja nazw własnych nie będących nazwiskami a kończących się iksem wymusza zamianę x na ks. Nazwiska odmienne, które mają w zakończeniu tematu literę -x, także przyjmują w deklinacji polskie końcówki, bez apostrofu, albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-, np. Hendrix – Hendriksa, z Hendriksem, o Hendriksie albo Hendrixa, z Hendrixem, o Hendrixie.

Ad. 4)
Nazwiska zakończone na -a (dotyczy to nie tylko nazwisk angielskich i francuskich, ale również wszystkich innych) odmieniają się tak samo jak polskie nazwiska zakończone na -a, np. Głowala, Kudera, Lasota; Zola, Zoli, Zolę, Zolą; O’Hara, O’Harze, O’Harę, O’Harą; Gambetta, Gambetcie, Gambettę, Gambettą.

W liczbie mnogiej nazwiska wymienione w punktach powyżej również otrzymują polskie końcówki (odmieniają się tak, jak polskie nazwiska zakończone na spółgłoskę, np. Kurek, Gołąb); Mitterrandowie, o Mitterrandach (możliwe też państwo Mitterrand, o państwu Mitterrand); Lumière’owie, o Lumière’ach (możliwe też bracia Lumière, o braciach Lumière).

Ad. 5)
Nazwiska kończące się w wymowie na e (zapisywane w postaci liter: -é, -ée, -ai, -eu, po których mogą następować niewymawiane litery spółgłoskowe -s lub -x) odmieniamy w liczbie pojedynczej jak przymiotniki, przy czym odcinamy początkowe samogłoski z końcówek przymiotnikowych -ego, -emu, -im (-ym), np. Debré, Debrégo, Debrém; Mérimée, Mériméego, Mériméem; Montesquieu, Montesquieugo, Montesquieum.

a) Po niewymawianej literze spółgłoskowej -s lub -x stawiamy apostrof, np. Beaumarchais, Beaumarchais’go, o Beaumarchais’m; Marais, Marais’go, o Marais’m; Rabelais, Rabelais’go, o Rabelais’m.

UWAGA: W niektórych opracowaniach zaleca się nieodmienność nazwisk Beaumarchais, Resnais, Marais, ale zalecenie to nie wydaje się uzasadnione; oczywiście gdy te nazwiska wystąpią wraz z imieniem, mogą pozostawać w formie nieodmiennej.

b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone w wymowie na -e zwykle występują z imionami, nazwami, tytułami — są więc nieodmienne, np. państwu Debré.

Ad. 6)
Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce (pisane przez -y, -ie) odmieniają się w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. Nazwiska na -y w dopełniaczu, celowniku i bierniku piszemy z apostrofem, gdyż głoska ta w tych przypadkach nie jest wymawiana; nazwiska zakończone na -i, -ie — bez apostrofu, np.
Lully, Lully’ego, Lully’emu, z Lullym, o Lullym; Murphy, Murphy’ego, Murphy’emu, z Murphym, o Murphym; O’Kelly, O’Kelly’ego, O’Kelly’emu, z O’Kellym, o O’Kellym; Valéry, Valéry’ego, Valéry’emu, z Valérym, o Valérym; Christie, Christiego, Christiemu, z Christiem, o Christiem; Muskie, Muskiego, Muskiemu, z Muskiem, o Muskiem.
Nazwa własna Piotr Curie tradycyjnie pozostaje w postaci nieodmienianej (jednakże przede wszystkim ze względu na zwyczaj użycia tego nazwiska z imieniem, gdyby nazwisko Curie oznaczające mężczyznę wystąpiło samodzielnie, należałoby je odmieniać według powyższego wzoru).

a) Nazwiska Francuzów i Anglików zakończone na -i są z reguły pochodzenia włoskiego i odmieniają się tak jak podobne nazwiska włoskie.

b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone na -y, -i, -ie występują zwykle z imionami, nazwami, tytułami — toteż nie są odmieniane, np. bracia Kennedy (ale też wyjątkowo: o Kennedych), o państwu Murphy.

Ad. 7)
Nazwiska na -o, -oi, -au, -ou, również wtedy, gdy po tych samogłoskach następują niewymawiane -s, -x, są nieodmienne, np. Hugo, Cocteau, Despiau, Pompidou, Laclos, Delacroix, Giraudoux.
Wyjątkiem jest tylko spolszczona forma nazwiska Rousseau: Russo, Russa, z Russem, o Russie.

Ad. 8)
Deklinacja skrótowców literowych wymusza dodanie myślnika (dokładniej: łącznika w postaci dywizu) przed końcówką. Stosowanie apostrofu tutaj jest błędem. Przykładowo, pisownia DJ’a, HTMLa, HTML'em jest niepoprawna; w poprawnym zapisie używa się łącznika: DJ-a, HTML–a, HTML–em.

W poprawnej polszczyźnie deklinacja nazw obcych nie będących skrótowcami i kończących się niemą głoską jest jedynym powodem do użycia apostrofu. Błędem jest używanie apostrofu do deklinacji skrótowców literowych, nazw własnych nie kończących się niemą głoską, np. Firefox'em, Jogger'a, CSS'a.

Ad. 9)
Jeśli apostrof występuje w nazwie oryginalnej, pozostawiamy go na swoim miejscu, a końcówki polskie dopisujemy na końcu nazwy, a więc: Jacka Daniel’sa (dopełniacz, biernik), Jackowi Daniel’sowi (celownik), Jackiem Daniel’sem (narzędnik), Jacku Daniel’sie (miejscowik). Może się to wydawać osobliwe, ale bardzo podobnie postępujemy, używając form chipsy, dżinsy (dodajemy końcówkę polską po angielskiej).

Źródło: PWN, Rada Języka Polskiego
Udostępnij

komentarze

No proszę, jak piękny, użyteczny wpis. Serce rośnie :)

rany, ile wiedzy na temat tak małej rzeczy;)

stary troll

super wpis, na pewno przestudiuję :)

Zgłoś nadużycie

Opisz, dlaczego uważasz, że ten wpis nie jest zgodny z regulaminem serwisu:

Wpis został dodany do obserwowanych

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Obserwujesz ten wpis

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Przestałeś obserwować wpis

Blog został dodany do obserwowanych

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Obserwujesz tego bloga

Zarządzać obserwowanymi blogami i wpisami możesz na stronie Obserwuję > blogi

Przestałeś obserwować bloga

dodaj komentarz

gorące wpisy

blogi moich znajomych