Markiz Fabrice del Dongo jest spontanicznym, żywiołowym młodzieńcem, który powraca do Parmy po studiach w Neapolu. Tu zajmuje się nim jego ciotka, księżna Gina de San Severina. Powoli zakochuje się w siostrzeńcu i poruszając się umiejętnie w świecie dworskich intryg dba o szczęście Fabrice'a. Ten jednak zostaje skazany na dwadzieścia lat więzienia za nieumyślne morderstwo. Zakochuje się w córce dyrektora więzienia, Celii, która ułatwia mu ucieczkę.
Film ten to zbiór nowel, zagranych głównie przez niezawodowych aktorów, w naturalnych plenerach. Każdy z sześciu epizodów został nakręcony w innym miejscu Włoch - od Sycylii po Nizinę Padańską. Akcja rozgrywa się na krótko przed lub po wkroczeniu aliantów, ukazuje stopniowe wyzwalanie Włoch. Z migawkowych obrazów powstał opis tragicznej i absurdalnej sytuacji narodu włoskiego pod koniec wojny. Tytułowa "paisa" - zawołanie, jakim zwracali się do Włochów żołnierze amerykańscy, oznacza w południowym dialekcie tego kraju wieśniaka - paesano.
Podczas nazistowskiej okupacji Rzymu w 1944 roku, przywódca komunistycznego ruchu oporu Giorgio Manfredi jest poszukiwany przez Niemców i próbuje znaleźć schronienie.