Zabawne, że amerykański sen ma poobijaną twarz faceta w szarym dresie – w filmie "Jestem Rocky" Petera Farrelly’ego ten facet właśnie wraca na ekrany kin. Pięćdziesiąt lat temu Sylvester Stallone wymyślił gościa znikąd, któremu życie przyszykowało tylko kolejne nokauty. Cóż, wiedział, co robi. Pisał o sobie. Alan Moore, komiksowy czarnoksiężnik, zasugerował kiedyś, że być może wystarczy tylko jeden zły dzień, aby człowieka pobić i upodlić, jedna feralna decyzja, aby uzmysłowić mu jego marność, jeden niewłaściwy wybór, aby nigdy już nie podniósł się z błotnistej ziemi. Sylvester Stallone na kartkach taniego notatnika wyczarował inne życiowe credo: jeden dobry dzień potrafi człowieka uwznioślić, przywrócić mu godność i dodać skrzydeł. Bo w amerykańskim śnie nigdy nie chodziło przecież o te miliony, które odróżnić mają chama od pana, nawet nie o zwycięstwo w życiowym wyścigu, tylko o wyjście z bloku startowego. O podjęcie rękawicy. O parcie naprzód. Do skutku, jakikolwiek by on był. "Rocky"Brzmi idealistycznie? Owszem. Naiwnie? A jakże. Tyle że Stallone nie robił z gęby cholewy. Jak chce tego hollywoodzki (choć może raczej filadelfijski) mit, jego aktorskie losy są na poziomie emocjonalnym zbieżne z życiorysem postaci, którą wymyślił, oglądając walkę mistrza Muhammada Alego z nikomu nieznanym pięściarzem. Dlatego też pół wieku później, znając tok całej historii, trudno nie myśleć o niej w kategoriach miejskiej baśni o człowieku, który z samego dna wspiął się na szczyt, cios za ciosem. Pisząc dzisiaj o Rockym, niezmiennie pisze się bowiem o Stallonie. Obaj przecież snuli się ulicami dotkniętymi ubóstwem, sunąc spojrzeniem po odpadających tynkach, odhaczając bezrefleksyjnie dzień za dniem. Obaj chcieli być kimś, choćby we własnych oczach. A przecież Stallone’owi często odmawiano nawet statystowania. Scenariusz do "Rocky’ego", który napisał w zaledwie trzy dni, nie był jednak tylko autobiograficznym wyznaniem wiary. Chuck Wepner, ów nieznany pięściarz, który powalił na ringu samego Muhammada Alego, a który stanowił dla stawiającego dopiero pierwsze kroki scenarzysty niezaprzeczalną inspirację, nie tylko miał do Stallone’a pretensje o wykorzystanie jego historii, ale i pozwał go do sądu (ugodę zawarto poza wokandą). Wepnera na ring pchnął nie tylko niewiarygodny fuks wynikający ze sprzyjających dla niego okoliczności, lecz także setki przyjętych przezeń ciosów. Tak jak i Rocky’ego. Tak jak i Stallone’a. Dla młodego aktora, doświadczającego niemal samych porażek, była to bodaj ostatnia runda, być albo nie być. I nieomal ją przegrał. "Jestem Rocky"Stallone sprzedał bowiem scenariusz stacji telewizyjnej ABC, która zamierzała przepuścić go przez firmową maszynkę do mielenia. Prawa odzyskał jedynie dzięki wstawiennictwu kolegi z planu, Henry’ego Winklera, wówczas gwiazdy sitcomu "Happy Days". Sly, nauczony doświadczeniem, uparcie odmawiał potem kolejnym studiom zainteresowanym jego pomysłem, ale sceptycznie patrzącym na jego skromne doświadczenie po obu stronach kamery. Bo umyślił sobie nie tylko trzymać łapę na scenariuszu, ale i zagrać główną rolę. Może i byłoby to zawodowe samobójstwo, gdyby nie Irwin Winkler i Robert Chartoff, producenci, którzy uznali, że nie zaszkodzi postawić na czarnego konia i wyłożyć skromny milion dolarów. Ubili interes życia. Wszystko to należy dzisiaj do sfery niemal mitologicznej. Stallone pilnuje swojej narracji niczym surowy kustosz, umacniając ją przez lata. Jeśli coś nie zgadza się z faktami, tym gorzej dla nich. Przecież – podobno – słynna historia ze sprzedażą psa, którego głodny aktor miał oddać za parę dolarów przypadkowemu przechodniowi spod sklepu, a potem odkupić za honorarium z "Rocky’ego", została wyssana z palca. Jimmy Gambina, trener Stallone’a, miał przygarnąć go z dobrego serca, bo jego podopiecznemu ciągle brakowało czasu. W relacji Gambiny, cokolwiek zgorzkniałego, Stallone jawi się jako pyszałek, leń i mięczak, który potrafił się rozpłakać po otrzymaniu mocniejszego ciosu. Który z nich kłamie? Zapewne nie dowiemy się tego nigdy. Ale czy prawda w ogóle jest nam potrzebna? Bynajmniej. Spiżowego pomnika już nic nie ruszy. Stoi dalej przy schodach filadelfijskiego muzeum sztuk pięknych, słynniejszy niż bodaj wszystkie dzieła wiszące na jego ścianach. Podobizna Rocky’ego/Stallone’a to pamiątka po człowieku, który wyrwał życiu, co się dało, czerpiąc z niego oboma zaciśniętymi pięściami. "Jestem Rocky"Szablony historii boksera z przeszłością i aktora bez przyszłości nakładają się na siebie idealnie: obie opowiadają o przegranych, którzy odnieśli zwycięstwo, choć po części już poza kadrem. Chociaż "Rocky" niezmiennie pozostaje chyba najwybitniejszym filmem motywacyjnym w dziejach, to formalnie Balboa przecież przegrywa – liczy się jednak to, że na własnych zasadach. Stallone nie mógł wiedzieć, że jego projekt odniesie tak ogromny sukces, artystyczny i komercyjny, że przez kolejne dekady będzie wraz ze swoim bohaterem raz podnosił mistrzowskie pasy, raz lądował w narożniku, bezlitośnie obijany. Dlatego ostatnie sekundy filmu, gdy zakrwawiony pięściarz wykrzykuje imię swojej dziewczyny, szczęśliwy, że mu się udało, że postawił na swoim, że udowodnił coś niedowiarkom, są tak znamienne. Nawet gdyby "Rocky" nie odniósł sukcesu, Stallone dokonał niemożliwego. Zrobił wszystko po swojemu, wygrał ze studyjnym betonem. Nie było więc mowy o klęsce. Nawet gdyby nie miał za co odkupić psa. "Rocky"Nie wszyscy byli, rzecz jasna, zachwyceni. Wytykano filmowi nadmierny sentymentalizm i życzeniowy, zinfantylizowany optymizm, wydający się passe i nieprzystający do przeżartego cynizmem kina lat siedemdziesiątych, jakby nie dostrzegając, że w owej bajkowej niezwykłości tkwi jego siła. Takie rzeczy nie dzieją się przecież w prawdziwym życiu. A jednak. U Stallone’a się zadziały. I on, i Rocky nareszcie zawalczyli i zdobyli należne im miejsce w marginalizującej ich społeczności. Nie chcieli, jak liczni (anty)bohaterowie z filmów tamtej dekady, zmieniać status quo, zależało im na wykrawaniu odrobiny szacunku. Nie byłoby całej tej legendy, ekranowej i rzeczywistej, postaci i aktora, bez tego, co wydarzyło się później, bez przeistoczenia się skromnego filmu w popkulturowy fenomen: bez sequeli, zabawek, musicali, gier i reszty. Wreszcie bez obudowania jej swoistym folklorem, którego elementem jest także "Jestem Rocky", film utrwalający, powtórzmy to: mit, i korzystający z bliźniaczych środków wyrazu co pierwowzór. Oczywiście "Rocky" nie powstawał w próżni. Ale (i tak dość pobieżny) społeczny komentarz filmu przysłoniła esencjonalna opowieść o człowieku, który walczy o siebie do ostatniego tchu, stawiając czoło uosobionemu amerykańskiemu marzeniu – wszak czarnoskóry Apollo, król życia, do ringu wychodzi wpierw jako Jerzy Waszyngton, potem Wujek Sam – chcąc powiedzieć, że też jest godzien je przeżyć. Bo choć rzecz działa się w określonym miejscu i czasie, to działa najlepiej na poziomie uniwersalnym. Filadelfia, miasto wykrwawiające się powoli z powodu przemysłowego zastoju i masowej migracji klasy średniej, była wdzięcznym plenerem, który wykorzystano jako scenografię, ignorując chociażby przetaczające się ówcześnie przez tamtejsze ulice niepokoje na tle rasowym. Z dawnego przemysłowego oblicza metropolii niewiele już zostało, prócz, jak pokazują statystyki, biedy. Jako że historia ta mogła się wydarzyć gdziekolwiek i komukolwiek, "Rocky" dał początek nie tylko własnej serii, kontynuowanej zresztą do dzisiaj, ale i niezliczonym naśladowcom, którzy wykorzystywali bliźniacze chwyty fabularne i formalne. To już nieodzowna część tradycji narracyjnej: pewien model, szkielet, szablon, który będzie przycinany, przerabiany i przemyśliwany tak długo, jak będzie istnieć kino. A to dużo więcej niż komercyjny sukces, często przecież efemeryczny. Rocky zostawił po sobie dziedzictwo. "Jestem Rocky"Zabrzmi to pompatycznie, ale Balboa i Sly są swoimi własnymi odbiciami: obaj konsekwentnie budują osobistą legendę dzięki temu, że pięćdziesiąt lat temu twardo obstawiali przy swoim. Zresztą zawodnicy, przeciwko którym Rocky stawał w ringu, to nic innego jak odbicia w krzywym zwierciadle kolejnych etapów kariery Stallone’a: zmierzającej ku przerysowaniu (Clubber Lang), podpinającej się pod aktualne trendy (Ivan Drago), aż po coraz bardziej introspektywne rozliczenia z samym sobą (Tommy Gunn, Mason Dixon). W ostatnim jak do tej pory rozdziale tej sagi, spin-offach o Adonisie Creedzie, odtwarzających i przetwarzających tę samą formułę, Rocky/Stallone przyjmuje rolę mentora, dając już ostatnią lekcję uczniowi i widzom. Swoją nieobecność w domykającym trylogię filmie motywował nie tylko umiłowaniem sentymentalności, od której "Creed III" według niego odchodził na rzecz emocjonalnego chłodu. Kością niezgody było przede wszystkim przywłaszczenie sobie stworzonej przez niego postaci przez człowieka, który niegdyś pomógł tchnąć w nią życie. Właścicielem praw do Rocky’ego pozostaje bowiem od pięćdziesięciu lat Winkler, który nabył je wraz ze scenariuszem. Mimo wieloletniego konfliktu, zaostrzonego przed paroma laty, nie chce oddać Stallone'owi ani kawałka franczyzy. Wydaje się, że pojedynek ten jest już rozstrzygnięty. I tym razem wynik się liczy.
Stallone zapewne nigdy już nie zagra Rocky’ego, ale mniejsza z tym. On jest Rockym.