Zarówno "Serial Experiments Lain" (1998), jak i "Ergo Proxy" (2006) reprezentują złoty okres eksperymentalnego, filozoficznego anime z przełomu wieków. Choć różnią się estetyką - "Lain" to intymny cyberpunk z ery wczesnego Internetu, a "Ergo Proxy" to wyrafinowany, postapokaliptyczno-cyberpunkowy neo-noir - ich trzon koncepcyjny opiera się na niemal bliźniaczych fundamentach.

W obu seriach rzeczywistość fizyczna rozmywa się ze sztucznym tworem. W "Lain" granicą jest Sieć (Wired) i świat realny: w "Ergo Proxy" jest to iluzja kopuły Romdeau oraz cyfrowo-symboliczne światy, w które bohaterowie wpadają (jak teleturniej Jeopardy czy sny). Masami Eiri w "Lain" próbuje stać się Bogiem w Sieci, odrzucając swoje fizyczne ciało. W "Ergo Proxy" instancje "Proxy" to dosłowni bogowie-kreatorzy stworzeni przez ludzi, którzy sami zmagają się z własnym przeznaczeniem i samotnością.

Lain ma kilka wersji siebie (Lain z Wired, Lain ze świata realnego, Lain-dekonstrukcja). Vincent Law w "Ergo Proxy" żyje w całkowitym wyparciu swojej natury - stwarza potulną, niezdarną tożsamość "emigranta", by uciec przed potworem i bogiem, którym jest w rzeczywistości (Ergo Proxy).

Oba anime zadają pytanie: co sprawia, że jesteśmy ludźmi? Czy jeśli podmienimy pamięć, ciało (jak w "Texhnolyze" czy "Serial Experiments Lain") lub zaprogramujemy duszę (wirus Cogito u AutoReivów w "Ergo Proxy") to pojęcie "człowieczeństwa" nadal cokolwiek znaczy?

W "Ergo Proxy" głównym motorem napędowym fabuły jest poszukiwanie tożsamości. Wszyscy trzej główni bohaterowie szukają odpowiedzi na pytanie: kim jestem? Vincent Law musi zaakceptować swoją mroczną stronę i połączyć skrajności (słaby człowiek vs wszechpotężny Proxy). Re-I-Mayer (makijaż wzorowany na Amy Lee z Evanescence) zaczyna jako dumna, chłodna inspektorka funkcjonująca w pełnym ładzie Romdeau, ale w miarę jak odkrywa prawdy o swoim mieście i swoim pochodzeniu (byciu klonem/zastępstwem), cała jej tożsamość legnie w gruzach. Pino (android) dzięki infekcji wirusem Cogito staje się samoświadoma. Uczy się porywów serca, wyobraźni i dziecięcej ciekawości - staje się "bardziej ludzka" niż obywatele Romdeau poddani kontroli społecznej. Podobny motyw mamy w znakomitym anime dla dorosłych "Malice@Doll" (2001) o fembotach seksualnych.

Każdy Proxy (zarówno Ergo, jak i inni, których bohaterowie spotykają po drodze) cierpi na obezwładniającą samotność. Byli stworzeni do konkretnej roli, ale zostali porzuceni w martwym świecie. Ich szaleństwo i agresja wynikają z niemożności nawiązania autentycznego kontaktu z drugim bytem. "Ergo Proxy" to zatem anime o dojmującej samotności.

Romdeau reprezentuje klasyczny raj w klatce. Hasło "Wspólnota" opiera się na eliminacji negatywnych emocji, konformizmie i ścisłym podziale ról. Ceną za spokój jest utrata autentyczności. Kiedy pojawia się wirus Cogito, dotychczasowy ład natychmiast pęka, bo porządek był tylko sztucznym technologicznym faszyzmem.

Podróż pojazdem z Romdeau do Mosk (rodzinnego miasta Vincenta) to nie tylko przemieszczanie się po zniszczonej Ziemi. To klasyczna wędrówka przez meandry psychiki - każdy przystanek (w tym epizod z quizem) to konfrontacja z mitami, filozofią (Lacan, Derrida, Kartezjusz), lękami i wypartymi wspomnieniami.

"Ergo Proxy" to wybitne anime.