James Whitmore (właściwie James Allen Whitmore Jr., ur. 1 października 1921 w White Plains, zm. 6 lutego 2009 w Malibu) był wybitnym amerykańskim aktorem filmowym, teatralnym i telewizyjnym, cenionym zwłaszcza za wyraziste role charakterystyczne. Jego kariera trwała ponad sześć dekad, obejmując blisko sto ról ekranowych. Publiczności był znany z kreacji sierżanta Kinnie w filmie wojennym "Pole bitwy" (1949) oraz bibliotekarza Brooksa Hatlena w dramacie "Skazani na Shawshank" (1994). Whitmore był dwukrotnie nominowany do Oscara i uhonorowany prestiżowymi nagrodami Emmy oraz Tony Award.

Wczesne lata

Urodził się 1 października 1921 roku w White Plains w stanie Nowy Jork jako syn Jamesa Allena Whitmore’a Sr., urzędnika komisji parków, i Florence Belle Crane. Uczęszczał do Amherst Central High School, a następnie ukończył The Choate School w Wallingford w stanie Connecticut. W kolejnych latach podjął studia na Uniwersytecie Yale, gdzie był członkiem tajnego stowarzyszenia Skull and Bones. Choć początkowo planował karierę prawniczą, kontuzja kolana skierowała jego zainteresowania w stronę sztuk performatywnych. Podczas II wojny światowej służył jako podporucznik w Korpusie Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, stacjonując w Strefie Kanału Panamskiego. Po powrocie do cywila kształcił się aktorsko w American Theatre Wing i Actors Studio w Nowym Jorku, co stanowiło bezpośrednie przygotowanie do profesjonalnego debiutu.

Historia kariery

Profesjonalną karierę James Whitmore rozpoczął na scenie, debiutując na Broadwayu w 1947 roku w roli sierżanta w sztuce "Command Decision". Rola ta szybko przyniosła mu specjalną nagrodę Tony Award w 1948 roku. Na dużym ekranie zadebiutował w 1949 roku, a jeszcze w tym samym roku przełomem okazała się rola sierżanta Kinnie w dramacie wojennym "Pole bitwy", za którą otrzymał pierwszą nominację do Oscara. W latach 50. ugruntował swoją pozycję wyrazistego aktora charakterystycznego, występując w klasykach kina noir "Asfaltowa dżungla" (1950) oraz w filmie science-fiction "One!" (1954), gdzie zagrał policjanta walczącego z gigantycznymi mrówkami.

Whitmore był również doceniany za występy sceniczne w spektaklach typu one-man show, gdzie z powodzeniem wcielał się w historyczne postaci, zyskując przydomek "Król jednoosobowych spektakli". W 1975 roku tę formułę przeniósł na ekran w filmie "Give 'em Hell, Harry!", gdzie zagrał prezydenta Harry’ego S. Trumana. Ta kreacja zaowocowała drugą nominacją do Oscara, tym razem w kategorii najlepszy aktor pierwszoplanowy. Do późniejszych kluczowych osiągnięć należy niezapomniana, wzruszająca rola bibliotekarza Brooksa Hatlena w dramacie "Skazani na Shawshank" z 1994 roku. W 1999 roku zdobył nagrodę Emmy za gościnny występ w serialu telewizyjnym "Kancelaria adwokacka". James Whitmore zmarł 6 lutego 2009 roku w Malibu w Kalifornii na skutek raka płuc.

Najważniejsze role

Do najważniejszych ról Jamesa Whitmore'a można zaliczyć:

- Brooks Hatlen w filmie "Skazani na Shawshank" (1994) z Timem Robbinsem i Morganem Freemanem.
- Harry S. Truman w filmie "Give 'em Hell, Harry!" (1975).
- Sierżant Ben Peterson w filmie "One!" (1954).
- Sierżant Kinnie w filmie "Pole bitwy" (1949).
- George Brennan w filmie "Asfaltowa dżungla" (1950) z Sterlingiem Haydenem.
- Sędzia Stanley Murdoch w filmie "Wariatka" (1987).

Wszystkie filmy i seriale z udziałem aktora znajdziesz TUTAJ.

Nominacje i zdobyte nagrody

James Whitmore był dwukrotnie nominowany do Nagrody Akademii Filmowej. Pierwszą nominację do Oscara w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy otrzymał w 1950 roku za rolę w filmie "Pole bitwy". Drugą nominację, tym razem w kategorii najlepszy aktor, uzyskał w 1976 roku za tytułową rolę w dramacie biograficznym "Give 'em Hell, Harry!". Za "Pole bitwy" otrzymał również Złoty Glob. Do najważniejszych wyróżnień w jego karierze należały nagrody Emmy (1999) za gościnny występ w serialu "Kancelaria adwokacka" oraz specjalna Tony Award (1948) za debiut sceniczny na Broadwayu. Aktor posiada także własną gwiazdę w Hollywood Walk of Fame.

Pełną listę nominacji i nagród można znaleźć TUTAJ.

Działalność poza aktorstwem

James Whitmore w późniejszych latach był aktywny politycznie, publicznie popierając kandydaturę Baracka Obamy w wyborach prezydenckich w 2007 roku. Wystąpił także w reklamach telewizyjnych kampanii First Freedom First, promującej separację kościoła od państwa. Poza branżą artystyczną Whitmore był znanym ogrodnikiem i przez długi czas występował jako prezenter reklam telewizyjnych nawozu Miracle-Gro.