Recenzja serialu

Prawo bestii (2026)
Kasper Bajon
Agnieszka Grochowska
Agnieszka Żulewska

Trynkiewicz w obliczu prawa

"Prawo bestii" pokazuje, jak na sprawę Trynkiewicza reagują trzy państwowe systemy: wymiaru sprawiedliwości, medycyny i polityki. I to w dwóch ustrojach. Akcja toczy się bowiem równolegle w
Trynkiewicz w obliczu prawa
Pomysł nakręcenia serialu o Mariuszu Trynkiewiczu – seryjnym mordercy odpowiedzialnym za zamordowanie czterech chłopców pod koniec lat 80. – może wydawać się przedwczesny, niesmaczny, eksploatacyjny. I gdy w pierwszej scenie "Prawa bestii" słyszymy piosenkę "Zakazany owoc" i widzimy mężczyznę namawiającego grupkę chłopców gdzieś w wakacyjnej scenerii, by poszli pograć do niego w grę wideo, obawiamy się, że będzie naprawdę źle. Na szczęście "Prawo bestii" jest nie tyle produkcją o Trynkiewiczu, co o tym, jak na jego zbrodnie reaguje państwo. Serial jest kolejną po "Wielkiej wodzie", "Ołowianych dzieciach" czy "Heweliuszu" produkcją Netflixa pokazującą, jak polskie państwo działa – czy równie często nie działa – w kryzysowych sytuacjach.


"Prawo bestii" pokazuje, jak na sprawę Trynkiewicza reagują trzy państwowe systemy: wymiaru sprawiedliwości, medycyny i polityki. I to w dwóch ustrojach. Akcja toczy się bowiem równolegle w ostatnich latach PRL, gdy Trynkiewicz popełnia swoje zbrodnie i staje przed sądem oraz w 2014 roku, gdy kończy odbywanie kary i ma wyjść na wolność. 

Późny PRL nie jest demokracją, ale musi się liczyć z opinią publiczną. A ta jest przerażona mordami na dzieciach w Piotrkowie Trybunalskim. Władza domaga się, by jak najszybciej znaleźć winnego, najlepiej "satanistę", bo Piotrków pogrążony jest w satanistycznej panice, a taki winny podobałby się nie tylko partii, ale i Kościołowi. Milicja próbuje iść po linii najmniejszego oporu i wymusić biciem zeznania od pierwszego pasującego podejrzanego. Sprawę doprowadza jednak do końca młoda, zdeterminowana śledcza, major Anna Bersz. Komunistyczne państwo pragnie posłać Trynkiewicza na stryczek i nie chce nawet słyszeć, że mógł być niepoczytalny. Badająca go psychiatrka Agnieszka Grabska, prywatnie przyjaciółka Bersz, znajduje się pod wielkim naciskiem, by wydać "odpowiednią" diagnozę.


Ćwierć wieku później te manipulacje się mszczą. Po zmianie ustroju Sejm przegłosowuje amnestię dla wszystkich skazanych na karę śmierci i zmienia ją na karę 25 lat pozbawienia wolności. Zbliża się dzień, gdy Trynkiewicz ma wyjść na wolność, a ponieważ orzeczono, że był poczytalny, nie można izolować go jako osoby psychicznie chorej. Władza panikuje, że jeśli wypuści Trynkiewicza, to opinia publiczna i tabloidy ją za to ukrzyżują. Państwo pisze więc na kolanie, pod jedną osobę "ustawę o bestiach", pozwalającą w nieskończoność izolować podobne jednostki jak Trynkiewicz, co budzi szereg prawnych wątpliwości. Anna Bersz – w 2014 roku dyrektor Centralnego Biura Więziennictwa – oraz Agnieszka Grabska – w III RP jedna z najbardziej uznanych ekspertek od medycyny sądowej – raz jeszcze stają przed poważnymi dylematami związanymi z postacią Trynkiewicza.

Pomysł na takie przedstawienie historii Trynkiewicza jest świetny, niestety gorzej jest z wykonaniem. Zwłaszcza we współczesnym wątku, który sprawdza się o wiele słabiej niż ten historyczny, osadzony w schyłkowym PRL, doskonale oddający gęstą, duszną atmosferę w stolicy dawnego gierkowskiego województwa i wszystkie lepkie mechanizmy, jakie uwikłane są osoby próbujące zrobić coś dobrego w tamtych realiach. 


Choć także we współczesnym wątku mamy świetne sceny, to niestety nie udało się pokazać tego, jak aktualna masowa, medialna demokracja łatwo ulega panice moralnej, jak łatwo sprawiedliwość pada w niej ofiarą cynicznych gier władzy czy konfliktu między logiką prawa a społecznym poczuciem sprawiedliwości, między prawami człowieka a koniecznością zapewnienia obywatelom "bezpieczeństwa". 

Jeszcze gorzej jest, gdy serial odchodzi od głównego polityczno-społecznego wątku i próbuje zagłębiać się w prywatne dylematy bohaterek. Wątek relacji Barcz z jej synem, który zaniedbywany przez matkę w dzieciństwie ma jako dorosły młody mężczyzna problem alkoholowy-narkotykowy, to po prostu bardzo zła telewizyjna klisza. Podobnie jak sceny z matką Trynkiewicza, które bez straty, a nawet z pożytkiem dla serialu można by wyciąć.

Szkoda, że nie wyszło lepiej, bo projekt miał potencjał. Kasper Bajon potrafi być bardzo dobrym reżyserem, świetnie czującym zwłaszcza historyczny detal – co pokazał w rewelacyjnym "Projekcie UFO". Agnieszka Grochowska jako Bersz i Agnieszka Żulewska jako Grabska są rewelacyjnie, podobnie jak aktorski drugi plan. Ale trzeba by jeszcze wiele pracy nad materiałem, by ten potencjał zmienić w świetny serial. 
1 10
Moja ocena serialu:
6
Filmoznawca, politolog, eseista. Pisze o filmie, sztukach wizualnych, literaturze, komentuje polityczną bieżączkę. Członek zespołu Krytyki Politycznej. Współautor i redaktor wielu książek filmowych,... przejdź do profilu
Czy uznajesz tę recenzję za pomocną?