Gdy Aaron Sorkin odbierał w styczniu 2011 Złoty Glob za najlepszy scenariusz, postanowił od razu za niego przeprosić. Ewidentnie czuł się niekomfortowo z tym, jak jego nagradzane "The Social Network" ukazało założyciela Facebooka, i wyciągnął do Marka Zuckerberga gałązkę oliwną. Oświadczył ze sceny, że Rooney Mara myliła się, nazywając go w filmie dupkiem. "Okazałeś się być wybitnym przedsiębiorcą, wizjonerem oraz niesamowitym altruistą". W odpowiedzi dziennikarz kanadyjskiej stacji CBC grzmiał, że taki wyraz skruchy wobec big techu to za mało. "Powinien przeprosić całe pokolenie wizjonerów, którzy pomogli niedawnemu powstaniu w Egipcie złapać wiatr w żagle, a których Sorkin ukazuje jak łajdaków z Wall Street w wersji 2.0".  Piętnaście lat później te wypowiedzi, choć odzwierciedlają ówczesny medialny klimat, brzmią kuriozalnie. "The Social Network" wydaje się za to bardziej aktualne niż kiedykolwiek wcześniej – to najlepszy jak dotąd film o początkach współczesnej technokracji. Sorkin opisał początki Facebooka w typowym dla siebie stylu: wielcy mężczyźni, profesjonaliści wypluwający kolejne kwieciste kwestie z prędkością karabinu maszynowego, ścierają się w ważkich momentach historii o przyszłość Ameryki i zapewne świata. Zuckerberg, w rzeczywistości często wyszydzany za brak ekspresji i charyzmy, w interpretacji Jesse'ego Eisenberga stał się wyszczekanym geekiem typu alfa (albo sigma). Wgniata sądowo w ziemię każdego, kto stoi mu na drodze do stania się imperatorem mediów społecznościowych, choć to zakompleksiony nerd, przezroczysty w każdej urazie i zazdrości, człowiek typu wiecznie otwarta rana. Jest ludzki, ale i odstręczający. Gdy Sorkin w ostatniej linijce scenariusza ogłasza "Nie jesteś dupkiem, Mark. Po prostu bardzo się starasz nim być", jest to największy zgrzyt w całym filmie. Po dwóch godzinach spójnego portretu łajdaka 2.0 sugestia, że jest w tym człowieku niezuważony pokład dobra, wydaje się żartem lub naiwną próbą zaklęcia rzeczywistości. Recenzując "The Social Network" tuż po premierze pisarka Zadie Smith fałszywej nuty doszukiwała się z kolei głównie w tym, że Hollywood zawsze musi objaśnić życiorys znanego człowieka jakąś czytelną obsesją, Różyczką z "Obywatela Kane’a". W tym wypadku jest to Rooney Mara jako Erica Albright, fikcyjna eks Zuckerberga, o której nasz bohater nie może zapomnieć. W finale Mark w teorii wygrywa wszystko, ale zamiast świętować odświeża maniakalnie Facebooka na laptopie w nadziei, że Albright zaakceptowała jego zaproszenie do przyjaciół. Na poziomie dosłownym ta scena to faktycznie bzdura. Prawdziwy Zuckerberg jeszcze przed wydarzeniami z filmu poznał swoją obecną żonę, Priscillę Chan. Jeśli chodzi jednak o wyrażenie prawdy emocjonalnej o królach Doliny Krzemowej, jest to puenta idealna. Elon Musk, choć jest najbogatszym człowiekiem na świecie i samozwańczym pracoholikiem spędzającym w biurze nawet 120 godzin tygodniowo, zamiast cieszyć się majątkiem, od lat spędza sporą część życia na Twitterze i medialnych występach, w których desperacko kreuje się na osobę lubialną i błyskotliwego memiarza. Mimo wszelkich starań i naprawdę pozytywnej prasy sprzed kilkanastu lat (patrz laurki w "Iron Manie 2" i "Star Trek: Discovery") według najnowszych sondaży ponad 52% Amerykanów ma dziś o nim negatywne zdanie. Sam Altman, medialna twarz OpenAI, budzi nieufność 69% Amerykanów w wieku 18-34 lat. Mark Zuckerberg do 2017 roku był poważnie promowany przez media jako potencjalny kandydat na prezydenta – liczne starania speców od wizerunku nie uciszyły jednak żartów, że prezentuje się jak kosmita lub robot. Nie wystarczy im, że wszyscy jesteśmy na ich platformach. Chcą, byśmy ich za to uwielbiali. *** Geniusz "The Social Network" bardziej niż w dialogach zawiera się w tym, jakimi obrazami otacza je reżyser David Fincher. Najlepszy tego przykład znajdziemy praktycznie na początku filmu. Wściekły nerd Mark świeżo po rozstaniu zaczyna szkalować byłą na blogu. Wpada przy tym spontanicznie na pomysł stworzenia portalu Facemash, na którym studenci mogliby przeglądać zdjęcia studentek i poprzez głosowanie układać ranking ich atrakcyjności. Tę sekwencję Fincher prowadzi równolegle z wizją idealnej amerykańskiej imprezy studenckich elit – ekskluzywne wnętrza, wynajęci kierowcy i bramkarze, twarze i sylwetki jak z pism o modzie, rzeki alkoholu w czerwonych kubkach, tańce przy didżejskim secie prowadzące do seksualnych zbliżeń.  To zderzenie aż iskrzy od niewysłowionych podtekstów. Mamy tu dwa obrazy wydarzeń, do których system szkolnictwa wyższego teoretycznie nie powinien dopuszczać, ale do których naturalnie prowadzi. Z jednej strony wyidealizowany obraz życia społecznego w 2003 roku – z drugiej strony człowiek tak wściekły na bycie wykluczonym z klubu, że stawia właśnie pierwsze kroki w wywróceniu całego tradycyjnego życia społecznego do góry nogami. Scena z dwiema pijanymi dziewczynami podpuszczanymi do lesbijskich pocałunków ku uciesze studenckiej braci to krzywe zwierciadło sfrustrowanego kobietami informatyka, który w tej samej chwili na swój sposób stara się zyskać jakąś władzę nad koleżankami z uczelni. Pulsujący rytm elektronicznej ścieżki dźwiękowej Trenta Reznora i Atticusa Rossa pasuje jakimś cudem równie dobrze do uniesień imprezowych, jak i programistycznych, sugerując punkty styczne między nimi. Ujęcie monitora Marka przechodzi w ujęcie monitora DJ-a. Organizator balangi z czasem przestaje brać w niej udział, bo zostaje zbyt pochłonięty ekranem z zyskującą dziką popularność stroną Zuckerberga. To symboliczny początek końca ery zabaw bez ciągłego zaglądania w internet. 
 Facemash zostaje ukazany tu jako bezpośredni przodek Facebooka: Sorkin i Fincher pokazują, że social media są podszyte ideologicznymi skrzywieniami autorów, choć ci sami autorzy upierają się zazwyczaj, że są wyzuci z ideologii. W rzeczywistości są nią przesiąknięci. Wiralowy portal to pierwszy przystanek Zuckerberga do przebudowania całej hierachii świata na taką, w której sam jest na szczycie. Wszyscy ludzie zostają zredukowani w niej do czytelnych wartości zapisywalnych w arkuszu danych, od lajków po dolary. Produkt początkowo skierowany do elit z uczelni zostaje sprzedany miliardom jako coś wciąż elitarnego. To nie rewolucja, a twarde skodyfikowanie istniejących norm demonstrowanych w scenie imprezy. Zuckerberg rozumie brutalne zasady gry lepiej, niż ktokolwiek inny, nie trzyma się przestarzałych idei o przyjaźni i honorze ("ufają mi, tępe chuje" – cytat nie z filmu, a z prawdziwego Marka piszącego o użytkownikach Facebooka w tym samym okresie). Fincher stopniowo demokratyzuje i kurczy cały jego barwny świat: zaczynamy z nim podróż na kampusie Harvardu, wędrujemy na przedmieścia Los Angeles, kończymy w przezroczystej, sterylnej sali konferencyjnej z laptopem na stole. F5. F5. F5.  *** Aż trudno uwierzyć, że taki film powstał w szczycie medialnego technooptymizmu, dając nam alternatywny sposób obrazowania i myślenia o ikonach big techu. Fincher zrozumiał, że o ludziach budujących systemy opowiadać można tylko, ukazując ich w kontekście innych systemów – uczelni, społeczeństwa, networkingu, przepływów kapitału. Początek filmu ukazuje Zuckerberga jako potencjalnego antyestablishmentowca, buntownika walczącego o otwarte oprogramowanie. W ostatnich scenach, już jako przedstawiciel nowej elity, łączy on siły z miliarderem Peterem Thielem, w dniu premiery filmu ledwo kojarzonym, dziś znanym jako najpotężniejszy oligarcha w USA, budującym systemy masowej inwigilacji, otwarcie walczącym z demokracją i wolnymi mediami. Ale choć "The Social Network" wyprzedziło swoje czasy o kilkanaście lat, wyreżyserowana przez Aarona Sorkina kontynuacja wydaje się już spóźniona o dekadę. Kluczem do zrozumienia "The Social Reckoning" są poglądy autora. Sorkin to amerykański liberał starej daty, centrysta wyciągający raz za razem rękę w kierunku rządzącej prawicy, odwołujący się nieustannie do idei wspólnych amerykańskich wartości. Scena otwierająca jego najnowszy film może wydawać się z początku ciekawie prowokująca: przedstawia białą dziewczynę, która pilnuje auta na poboczu autostrady, i parę niebiałych stróżów prawa, którzy agresywnie próbują udowodnić jej jazdę po pijaku. Szybko okazuje się jednak, że intencją scenarzysty nie jest jednak sprytnie grać na zakorzenionych w nas uprzedzeniach. Dziewczyna zaczyna nagrywać obu policjantów, wyzywając ich na tle rasowym, a po areszcie wrzuca na Facebooka wideo z podpisem w stylu "ZAORAŁAM woke DEI bagiety".  Główna bohaterka, Frances Haugen (Mikey Madison), pracownica Facebooka zakochana w swojej pracy, jest przerażona nagraniem – rozpoznaje w nim koleżankę, która jeszcze niedawno głosowała na socjaldemokratę Berniego Sandersa, a teraz zradykalizowała się w drugą stronę. Sorkin uwielbia teorię podkowy, według której skrajna lewica i prawica to praktycznie jedno i to samo. Jeszcze bardziej ubóstwia jednak mundurowych. I ewidentnie wierzy, że my wszyscy też. Odpowiedź "The Social Reckoning" na pytanie "jaki jest największy problem z Facebookiem?" brzmi zaskakująco: "krzywdzi on niewinnych amerykańskich policjantów". Opisany powyżej prolog to pierwsza część klamry kompozycyjnej – druga to finał mający miejsce 6 stycznia 2021, czyli chaotyczny atak zwolenników Trumpa na Kapitol, podczas którego rannych zostało 138 funkcjonariuszy. Sceny, które w telewizji wyglądały przede wszystkim kuriozalnie, u Sorkina mają powagę godną ataku na World Trade Center, a poruszona bohaterka Mikey Madison oświadcza "ponoć rozlało się tam tyle krwi, że musieli wymienić wszystkie dywany…". Zuckerberg, grany przez Jeremy’ego Stronga jak robot z kosmosu, po raz pierwszy okazuje ludzkie emocje i przejęty katastrofą banuje Donalda Trumpa z Facebooka. Tego dnia demokracja została ocalona i zwyciężyliśmy nad faszyzmem, prawi Sorkin, a to wszystko dzięki trajkoczącym jak w filmach z lat 40. dziennikarzom i sygnalistom, którzy ujawnili kulisy algorytmów Facebooka, dezinformujących i radykalizujących. Happy end? Absurdalnie ogląda się taki film ku pokrzepieniu serc w czasach, gdy Mark Zuckerberg zdzwania się przyjacielsko z Donaldem Trumpem, by kształtować dalszą politykę USA w temacie sztucznej inteligencji, a Meta cieszy się rekordowymi przychodami mimo ciągłych kontrowersji (przyznanie się do algorytmicznego napędzania ludobójstwa w Mjanmie, manipulacje wyborcze w Brazylii). To niestety wciąż ten sam Aaron Sorkin, który po dwóch godzinach szkalowania założyciela Facebooka wciąż chciał wierzyć, że to nie dupek, a ekscentryczny wizjoner o dobrych intencjach, bo przecież gdzieś w głębi serca wszyscy jesteśmy dobrzy. Niestety, główny punkt styczny "The Social Reckoning" z "The Social Network" to eleganckie zdjęcia Jeffa Cronenwetha, operatora kamery w najlepszych filmach Finchera. A Sorkin nie ma wyobraźni, dzięki której mógłby wykorzystać jego talent. W niedawnym wywiadzie wyznał z rozbrajającą szczerością: "Zacząłem obawiać się, że te elementy reżyserii, w których nie jestem dobry to te, których nie da się nauczyć".  *** Świat zostawił Aarona Sorkina daleko w tyle. Nawet "BlackBerry" z 2023 wydaje się ciekawszym dialogiem z "The Social Network" od jego najnowszego filmu. Matt Johnson komediowo przekręcił tam typowy sorkinowski motyw hiperkompetentnych geniuszy w swoim fachu, ukazując autorów sukcesu telefonów BlackBerry jako przeciętnie rozgarniętych farciarzy, którzy na chwilę podbili świat, ale kompletnie nie potrafili się odnaleźć w świecie iPhone’a. Zuckerberg byłby równie wdzięcznym bohaterem komedii o inwestycjach w metawersum, na cześć którego przechrzcił przecież swoją firmę na Meta, a które kosztowało go jak dotąd około 100 miliardów dolarów. Uratował go stety lub niestety boom na AI. O bohaterce jednego z największych big techowych skandali opowiada jeden z najgłośniejszych filmów dokumentalnych ostatnich lat, "Zobaczysz wszystko". Elizabeth Holmes założyła firmę Theranos w 2003, mając 19 lat. Dziesięć lat później zebrała od inwestorów ponad 700 milionów dolarów, a jej korporację wyceniano na 9 miliardów dolarów. Ich produktem miał być sprzęt, który wykonywałby dokładne i szybkie testy krwi na podstawie kilku kropli, ot, z ukłucia palca. Specyficzna charyzma Holmes – czarny golf w stylu Steve’a Jobsa, kolosalne niebieskie oczy, niewiarygodny niski głos – i wsparcie wielu prominentnych Republikanów pomagały jej rozkręcać wokół siebie medialną burzę. Nazywano ją najmłodszą kobietą, która samodzielnie zarobiła miliard w całej historii USA. Problem był jeden: jej urządzenie nigdy nie działało.  Gdy naukowcy i dziennikarze wyjawili skalę przekrętu, firma szybko upadła. Holmes udało się uniknąć zarzutów o oszukanie pacjentów, ale nie inwestorów. Została skazana na ponad 10 lat więzienia i karę w wysokości 450 milionów dolarów. Tuż przed wyrokiem skontaktowała się z wytwórnią A24, czy nie jest zainteresowana filmem pokazującym całą prawdę o niej, każdą chwilę z ostatniego miesiąca przed początkiem odsiadki. Tematem żywo zainteresowali się komik Nathan Fielder ("The Curse", "Próba generalna") i dokumentalista Lance Oppenheim ("Spermworld", "Festiwal Renesansu"), obaj znani ze śmiałych eksperymentów formalnych. Efekt to na pewno nie film, na który liczyła jego bohaterka, ukazana jak kosmitka większa od Zuckerberga – bliżej temu do krindżowej komedii, której autorzy głośno zastanawiają się, czy filmy w ogóle są w stanie dotrzeć do prawdy o kimś. Abstrahując od licznych twistów i niespodzianek, o których zachowanie w tajemnicy prosi przed seansem dystrybutor filmu – Holmes jest fascynującym tematem dokumentu, bo doskonale ilustruje mentalność konieczną do zbudowania udanego startupu w Dolinie Krzemowej. Wciąż szczerze wierzy, że jest niewinna, ba: ogłasza, że nigdy w życiu nikogo nie okłamała, nawet w najdrobniejszej rzeczy. Gdy demonstruje Fielderowi swoją niesławną maszynę, oświadcza dumnie, że "ma ona możliwość przeprowadzić dowolny test". Komik stwierdza, że to przecież oczywista nieprawda. Mąż Holmes wyjaśnia, że małżonka nie ściemnia – mówiąc "ma możliwość", ma na myśli jej potencjał, że do tego sprzęt został zbudowany, i potrzebuje tylko odpowiednich chemikaliów (które nigdy nie powstały). Nie jej wina, jeśli ktoś zinterpretował to źle, ona wierzy w swoją misję całym sercem. Znamienne, że urządzenie nosi nazwę Edison. Wynalazca był pionierem współczesnego korporacyjnego hajpu. Nawet swoje słynne żarówki, oparte tak naprawdę o technologię istniejącą od dekad, demonstrował dziennikarzom jako "świecące wiecznie", po czym pospiesznie wyganiał ich z laboratorium wiedząc, że lampka zaraz się rozleci. Jego image był ważniejszym produktem, niż szemrane wynalazki – zachwycone media nazywały go Prometeuszem, Amerykańskim Adamem i Czarodziejem z Menlo Park, co pomagało mu pozyskiwać inwestorów i dokańczać trwające projekty. Według plotek Nikola Tesla był tak zniesmaczony cwaniactwem Edisona, że odmówił potencjalnego podzielenia się z nim nagrodą Nobla. O ironio, dziś Tesla kojarzy się głównie z Elonem Muskiem, najsłynniejszym dziedzicem podejścia Edisona. Latające auta, rewolucyjne metody transportu publicznego, podróże na Marsa "najpóźniej w 2023" – to wszystko głównie blaga. Typową strategią Muska jest wejść w niezagospodarowany rynek, zbudować gigantyczny hajp wokół nowego startupu, zebrać liczne inwestycje i subsydia rządowe, a następnie mieć nadzieję, że uda się choć częściowo spełnić absurdalne obietnice. Łatwo uwierzyć, że Holmes na podobnej zasadzie czuje, że nigdy nikogo nie okłamała, i czuje się pokrzywdzona. W jej oczach karze się ją za coś, co robią bez konsekwencji wszyscy wokół. To, że jej główny naukowiec przytłoczony poczuciem winy popełnił samobójstwo, jest nieistotne (od razu pogroziła jego rodzinie prawnikami). Ważne dla niej jest, że nadal szczerze wierzy w swoją misję (którą teraz próbuje wypełnić przy użyciu AI), ale nie mogła doprowadzić jej do końca. "Zobaczysz wszystko" próbuje odpowiedzieć, jak bardzo jest w tym wszystkim szczera, ale wcześniejszy dokument o Holmes, "Wynalazczyni", sugeruje, że może być to pytanie bez odpowiedzi. Marketowalna osobowość jest głównym produktem współczesnych Edisonów, nie da się jej oddzielić od człowieka – cała Elizabeth stała się produktem, żywym totemem, którego głównym celem było przekuwanie wiary inwestorów w realne fundusze. Bez tego przypomina zepsutego robota. Ale co do jej prawdomówności: Tyler Shultz, sygnalista, który wyjawił światu oszustwa Theranosa, twierdzi, że gdy zobaczył w kinie Fieldera z Edisonem, musiał być powstrzymany przez żonę, by nie wstać i nie krzyknąć na cały głos "to nawet nie jest to urządzenie!".  *** Niewykluczone, że premiera "Zobaczysz wszystko" ucieszyła Elona Muska. Film zupełnie przyćmił w amerykańskich kinach inny kilkugodzinny dokument o kontrowersyjnej ikonie big techu: "Musk", najnowsze dzieło Alexa Gibneya, autora poświęconej Holmes "Wynalazczyni". Przedstawiony krytycznie założyciel Tesli jeszcze przed seansem potępił reżysera za szkalowanie go i wystosował wobec filmowca groźby prawne. YouTube i Meta zdjęły zwiastun filmu ze swoich serwisów, rzekomo przypadkiem. TikTok zbanował w kluczowym momencie kampanii marketingowej na kilka dni całe konto dystrybutora. X, reklamujący się zwykle jako platforma wolności słowa, z oczywistych powodów nie zgodził się na żadną współpracę.  Podobne kontrowersje otoczyły "Artificial" Luki Guadagnina, filmu o początkach OpenAI, ukazującego przemianę idealistycznego non-profitu w bezlitosny biznes. W roli głównej znany z "The Social Network" Andrew Garfield, tym razem nie jako naiwny przyjaciel i sponsor Zuckerberga, a szef organizacji Sam Altman, milenials-Antychryst pchający bez skrupułów cały świat w niepokojącą przyszłość. Amazon po wielomiliardowej inwestycji w OpenAI dyplomatycznie porzucił gotowy film, a wiele innych studiów (Netflix, Focus, A24) zdecydowało się w niego nie inwestować, obawiając się potencjalnych reperkusji ze strony polityków i big techu. Kalifornijskie korporacje coraz mocniej i zgodniej decydują, co możemy zobaczyć. A wraz z nimi decydują najważniejsi politycy w USA, dziś blisko współpracujący z liderami branży IT.  Z mitem apolityczności amerykańskich informatyków rozprawia się dokument "Ghost in the Machine", którego reżyserka Valerie Veatch zamiast wyważonej debaty oferuje mocną kontrę dla tamtejszej propagandy sukcesu. William Shockley, laureat Nobla za wynalezienie tranzystora i ojciec Doliny Krzemowej, w archiwalnych materiałach telewizyjnych grzmi o zagrożeniach mieszania się ras. John McCarthy, który ukuł termin "sztuczna inteligencja", przyznaje, że ta nazwa to marketingowy nonsens, którego po edisonowsku potrzebował do dofinansowań, a następnie kpi z kobiet i mniejszości w informatyce. Goście Veatch tłumaczą, że sama idea mierzalnej inteligencji to niedawny i wciąż kontrowersyjny wymysł, mocno podszyty szowinizmem kultury anglosaskiej – na dowód na ekranie pojawia się wczesny pomiar inteligencji różnych ras, według którego najmocniejsze zdolności poznawcze mają Brytyjczycy i Amerykanie, a szary koniec rankingu okupują Polacy i Afrykańczycy.  Prostej formie filmu niebezpiecznie blisko do eseju na YouTube, ale działa jako wyraz szczerego gniewu, że tacy właśnie ludzie są kreowani na współczesnych mesjaszy. Altman i Musk zostają ukazani jako spadkobiercy najbardziej wyzutych z moralnego kręgosłupa naukowców ostatnich stuleci – ojców eugeniki, orędowników przemocy kolonialnej, propagatorów najbardziej seksistowskich i rasistowskich teorii ostatniego stulecia. Tytuł filmu ma sugerować, że ekobójstwo, kolonializm, propagowanie poglądów faszystowskich i romanse z trumpizmem to nie wypaczenia systemu, a naturalne następstwo ducha, który nawiedzał informatykę od dekad.  *** Gdzie może zmierzać romans technologii z nacjonalizmem? Najgorszy możliwy scenariusz nakreśla "NAZA", film Yuvala Abrahama i Rachel Szor o izraelskich systemach masowego zabijania wykorzystywanych w Gazie. Treść rozmów dokumentalistów z anonimowymi przedstawicielami Sił Obronnych Izraela nie zaskoczy nikogo, kto czytał przez ostatnie trzy lata relacje z Palestyny, ale niesamowite wrażenie robi tu forma. Budzące bezsilną wściekłość opowieści o aparaturze i programach służących do automatyzacji ludobójstwa (a współtworzonych przez Dolinę Krzemową) są nagrywane potajemnie nocą na dachach Tel Awiwu. Słuchając historii o beztroskim wysadzaniu trzyletnich kobiet i dzieci "jak w grze wideo" widzimy rozświetlone mieszkania Izraelitów, ich wieczorne rytuały, dziesiątki telewizorów z Binjaminem Netanjahu. Perspektywa uzupełnia się z historiami o metodach totalnej inwigilacji – tym razem kamera skierowana zostaje nie na ofiary przemocy, a na jej pasywnych beneficjentów.  Złudzenie, że można prowadzić w Tel Awiwie w pełni prywatne i moralne życie, rozwiewa się, gdy obrazy tamtejszej codzienności zostają bezpośrednio zderzone z wyznaniami o niewyobrażalnej cenie tej rutyny. W każdym kadrze wybrzmiewa niewysłowione ostrzeżenie, że maszyna może obrócić się przeciwko tobie. Przeprowadzający wywiady Abraham nie wytyka wewnętrznych sprzeczności czy ironii zawartych w wypowiedziach żołnierzy, nie poluje na patologie, ukazuje cały system jako działający zgodnie z założeniami. Gaza nie pojawia się na ekranie do samego końca – twórcy wiedzą, że obrazy ludobójstwa palestyńskiego niestety już spowszedniały, więc decydują się na ukazanie stolicy pokrewne eliptycznej "Strefie interesów". Zamiast budowania nieskutecznego kontrastu pozwalają, by historie nieobecnych ofiar wsiąknęły w kadry ulic nowoczesnej metropolii – swoimi obrazami budują nam alternatywną strukturę myślenia o Tel Awiwie. Gdy patrzy się na artykuły w dzienniku Haaretz, widać, że zabolało. Teoria imperialnego bumerangu sugeruje, że nowe techniki represji terytoriów skolonizowanych ostatecznie są wykorzystywane przeciwko ludności państw kolonizujących. Gdy rozmówcy Abrahama oświadczają, że wolą służyć beznamiętnemu AI mordującemu cywili w 15% przypadków, niż dowódcy podejmującemu decyzje emocjonalnie, nie powinniśmy odczytywać tego jako odległą patologię. To rodzaj kalkulacji, który na pewno odbywa się już często na Zachodzie, w bardziej błahych kontekstach i na mniejszą skalę, ale jednak. "Przecież to nie ja wynalazłem samobójstwa nastolatków", prycha szef OpenAI w "Artificial".  Zuckerberg dwie dekady temu postanowił zredukować nas do tabelki z wartościami. Teraz technokraci budują mechanizmy, które poddają w wątpliwość wartość pojedynczego życia. W dobie tych systemów tym bardziej potrzebujemy filmowców, którzy sami myślą systemowo i potrafią nazwać świat inaczej, niż mainstreamowe media – czy to radośnie cyniczny Fincher, czy to służący jako sumienie narodu Abraham i Szor.